هگمتانه، گروه خبر*: بخشی از اسناد تاریخی شهرداری همدان در پی رای‌زنی‌ها و برگزاری جلسات متعدد میان مدیریت اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان) و شهرداری همدان، تعیین تکلیف و برای نگهداری و ثبت در آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منتقل شد؛ مجموعه‌ای که اطلاعات ارزشمندی از ساختار اداری، مدیریت شهری، امور عمرانی، اجتماعی و خدمات عمومی همدان در دوره‌های تاریخی گذشته را در خود جای داده است.
به گزارش هگمتانه، عاطفه زارعی مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور(همدان) با اشاره به اهمیت این اقدام اظهار کرد: انتقال و تعیین تکلیف اسناد تاریخی شهرداری همدان، گامی مهم در صیانت از میراث مستند و فراهم کردن زمینه بهره‌برداری پژوهشگران از منابع دست اول تاریخ مدیریت شهری همدان است.
وی ضمن تقدیر از اقدام فرهنگی شهرداری همدان در انتقال این اسناد به آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران افزود: بخشی از اسناد اداری و تاریخی دستگاه‌های اجرایی، در گذر زمان در معرض پراکندگی، فرسودگی یا از دست رفتن قرار می‌گیرند و تعیین تکلیف، ساماندهی و انتقال اصولی آن‌ها به مراکز تخصصی آرشیوی، زمینه حفاظت پایدار و دسترسی پژوهشی به این منابع را فراهم می‌کند.
زارعی ادامه داد: تاکنون بیش از 538 پرونده خطی شامل 7هزار و 721 برگ از این مجموعه فهرست‌نویسی شده است؛ اسنادی که بخش قابل توجهی از آن‌ها به دوره پهلوی اول و دوم و دوران فعالیت شهرداران و مسؤولانی همچون عباس صدر تیمور، اسدالله فزونی، محمدحسین دهقان، حسین داورپناه، محمدعلی روشن، محمدفضائلی، منصور جلیلی و عبدالله یاور فروهر مربوط است.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان) با اشاره به ویژگی‌های این مجموعه گفت: خطی بودن اسناد، افزون بر ارزش محتوایی، آن‌ها را برای پژوهش در زمینه رسم‌الخط اداری و شیوه نگارش مکاتبات رسمی در دوره مورد مطالعه نیز حائز اهمیت کرده است. این اسناد همچنین بخش‌های متنوعی از امور اداری و مالی بلدیه و شهرداری همدان را دربرمی‌گیرد و در مکاتبات آن‌ها نام و فعالیت بسیاری از ادارات و نهادهای دولتی از جمله اداره صحیه همدان، اداره دارایی، اداره معارف و اوقاف و دیگر دستگاه‌های مرتبط دیده می‌شود.
وی افزود: این مجموعه تصویری قابل توجه از روند شکل‌گیری و توسعه مدیریت شهری همدان ارائه می‌کند و اطلاعاتی درباره خیابان‌کشی و ساماندهی معابر شهر در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد؛ از جمله اسنادی درباره برگزاری مناقصه‌ها، مشخصات پیمانکاران و فعالیت مهندسان ناظر وزارتی، از جمله مهندس کیوان.
زارعی با اشاره به ابعاد اجتماعی و خدماتی اسناد شهرداری همدان اظهار کرد: در این مجموعه، اطلاعاتی درباره نظارت شهرداری بر بنگاه خیریه، تیمارستان غرب ـ که بعدها بیمارستان پهلوی نام گرفت ـ و دارالمجانین غرب و تأمین بودجه این مراکز وجود دارد. همچنین نظارت بر پاسگاه‌های شهرداری یا کلانتری‌ها از حیث ارائه خدمات شهری، امور عمرانی و نوسازی ساختمان‌های اداری نیز در این اسناد بازتاب یافته است.
وی ادامه داد: اسناد موجود، ساختار داخلی بلدیه و وظایف دوایر مختلف آن، از جمله دایره رفت‌وروب، دایره ساختمانی و بخش روشنایی را نیز نشان می‌دهد و از این منظر می‌تواند برای مطالعه تحول ساختار سازمانی و تقسیم وظایف در مدیریت شهری همدان مورد استفاده قرار گیرد.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان) یکی دیگر از ویژگی‌های قابل توجه این مجموعه را ثبت اطلاعات مربوط به محلات مختلف همدان دانست و گفت: در این اسناد، نام شمار زیادی از محلات همدان همراه با اطلاعاتی درباره موقعیت، وضعیت شهری و فعالیت‌های شغلی، اجتماعی و فرهنگی آن‌ها آمده است؛ محلاتی همچون کاهبار، کبابیان، ارامنه، یهودیان و درب حکیم‌خانه که مطالعه آن‌ها می‌تواند در بازسازی بخشی از سیمای اجتماعی و شهری همدان در دوره مورد نظر مؤثر باشد.
زارعی همچنین به اسناد مرتبط با تأمین آب محلات اشاره کرد و افزود: بخشی از این اسناد، شبکه آب‌رسانی به محلات فاقد چشمه را از طریق سقاها و بشکه‌داران و با نظارت دایره رفت‌وروب شهرداری ترسیم می‌کند و از سوی دیگر، موضوعاتی مانند نظارت بر بهداشت عمومی در قصابی‌ها، حمام‌ها و معابر نیز در آن‌ها قابل مشاهده است.
وی خاطرنشان کرد: تأمین روشنایی محلات و معابر در ساعات شب از طریق چراغچی‌ها و چراغداران، فعالیت‌های عمرانی شهرداری در شهرستان و قصبه‌هایی مانند اسدآباد و ملایر، نظارت و توسعه حمل‌ونقل شهری و حومه و همچنین تأمین مایحتاج اداری تیپ مختلط مستقل کرمانشاه و لشکر پنجم کردستان از طریق مناقصه، از دیگر موضوعاتی است که در این مجموعه اسناد بازتاب یافته است. در این زمینه، شهرداری‌های بروجرد و خرم‌آباد نیز به‌عنوان شهرستان‌های معین در برخی امور مورد اشاره قرار گرفته‌اند.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان) ادامه داد: در میان این اسناد، نمونه‌هایی از اقدامات حمایتی و اجتماعی شهرداری، از جمله کمک به درماندگان در راه و نیازمندان، نیز دیده می‌شود. همچنین موضوع اخذ مالیات و عوارض از اصناف، هشدار به مالکان درباره خطر ریزش ساختمان‌ها، کاروانسراها و دکان‌ها و ارزیابی املاک متوفیان برای تعیین مالیات بر ارث با مکاتبه با اداره دارایی، بخش دیگری از کارکردهای اداری و مالی شهرداری را آشکار می‌کند.
زارعی با اشاره به نقش نهادهای نظارتی شهری در این اسناد گفت: مکاتبات و مدارک موجود، نظارت انجمن بلدی یا انجمن شهرداری همدان بر امور اداری و مالی شهرداری را نیز منعکس می‌کند و از این منظر، مجموعه حاضر تنها یک آرشیو اداری نیست، بلکه می‌تواند به‌عنوان منبعی ارزشمند برای مطالعه تاریخ مدیریت شهری، ساختارهای اداری، اقتصاد شهری، خدمات عمومی و تحولات اجتماعی همدان مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.
به نقل از روابط عمومی اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان)، وی در پایان تأکید کرد: حفاظت و ساماندهی این اسناد، به معنای صیانت از بخشی از حافظه مستند شهر همدان است؛ زیرا هر یک از این پرونده‌ها و مکاتبات، بخشی از روند شکل‌گیری و تحول شهر، شیوه اداره امور عمومی و زندگی اجتماعی شهروندان را در دوره‌ای از تاریخ معاصر ثبت کرده‌اند. ثبت و نگهداری این منابع در آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، زمینه حفاظت بلندمدت و بهره‌برداری علمی از آن‌ها را برای پژوهشگران و نسل‌های آینده فراهم خواهد کرد.